* ( مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّه عَلَيْه ) * ، [ گفت : از مؤمنان مردانى هستند . « من » ، تبعيض راست . صفت آن مردان آن است كه : * ( صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّه عَلَيْه ) * ] ( 1 ) ، راست گفتند در آن عهد كه با خداى كردند و به آن وفا كردند . آنگه ايشان را دو فرقت نهاد ( 2 ) : * ( فَمِنْهُمْ مَنْ قَضى نَحْبَه ) * ، اى نذره و عهده ، بهرى از ايشان آنند كه عهد و نذر خود تمام كردند و بر جهاد صبر كردند تا آنگه ( 3 ) ايشان را شهيد كردند ، چه ايشان عهد تا به جان كرده بودند . و گفتند : نحب ، مرگ است . و گفتند ( 4 ) : * ( قَضى نَحْبَه ) * ، آن است كه ( 5 ) بمرد ، من قول ذى الرّمّة - شعر : عشيّة فرّ الحارثيّون بعدما قضى نحبه في ملتقى القوم هوبر اى مات . مقاتل گفت : * ( قَضى نَحْبَه ) * ، اى اجله عمر خود به سر برد و به اجل قتل رسيد . و گفتند : * ( قَضى نَحْبَه ) * ، اى بذل جهده فى الوفاء به عهده ، من قول العرب : نحب فلان في سيره يومه و ليلته ( 6 ) اجمع اذا بالغ فى السّير و لم ينزل ، قال جرير - شعر : بطخفة ( 7 ) جالدنا الملوك و خيلنا عشيّة بسطام جرين على نحب اى على جدّ و جهد . * ( وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ ) * ، و بهرى از ايشان منتظر شهادتند . * ( وَما بَدَّلُوا تَبْدِيلًا ) * ، و ايشان عهد خداى را خلاف و تبديل نكردند . خلاف كردند در آن كه [ آيت ] ( 8 ) در شأن كه آمد [ و مراد * ( فَمِنْهُمْ ) * ( 9 ) * ( مَنْ قَضى نَحْبَه ) * كيست ، * ( وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ ) * كيست ؟ بعضى گفتند : آيت در شأن انس بن النّضر ( 10 ) كه او روز بدر حاضر نبود ، چون باز آمد ] ( 11 ) تأسّف خورد و نذر كرد كه : اگر پس از اين كالزارى ( 12 ) بود من جان سپار كنم ( 13 ) در او . چون روز احد بود و مردم بگريختند ( 14 ) ، او

--> ( 8 - 1 ) . اساس : ندارد ، از آط ، افزوده شد . ( 2 ) . آط ، آب ، آج ، لب ، مش ، كا : به دو فرقه بنهاد . ( 3 ) . آط ، آب ، آج ، مش ، كا كه . ( 4 ) . آط ، آب ، آج ، لب ، مش ، كا معنى . ( 5 ) . آط ، آب ، آج ، لب ، مش ، كا مات . ( 6 ) . مش : ليليه ، چاپ شعرانى ( 9 / 129 ) : ليله . ( 7 ) . چاپ شعرانى ( 9 / 129 ) : بطفخة . ( 9 ) . قرآن مجيد : فمنهم . ( 10 ) . . آب ، مش آمد . ( 12 ) . آط ، آب ، آج ، مش ، كا : كارزارى . ( 11 ) . اساس : افتادگى دارد ، از آط ، افزوده شد . ( 13 ) . آط ، آب ، به فدا كنم ، آج ، لب : فدا كنم ، مش : را فدا كنم ، كا : جان سپارى . ( 14 ) . آط ، آب ، آج ، لب ، كا و .